Giữ làng gốm cổ Kim Lan bên bờ sông Hồng

Bãi Hàm Rồng ở Kim Lan được Viện Khảo cổ học và Bảo tàng Lịch sử quốc gia khai quật năm 2001 - 2003 cùng TS Nishimura Masanari (Nhật Bản). Dấu vết sớm nhất có từ thế kỷ II - III; thế kỷ IX - X, Kim Lan làm vật liệu xây thành Đại La, trong đó gạch xám đóng chữ Giang Tây quân giống gạch ở Hoàng thành Thăng Long. Thời Lý - Trần (thế kỷ XIII - XIV), Kim Lan là trung tâm gốm quy mô lớn, có các men ngọc, nâu và hoa nâu; có sản phẩm mang dấu Quan, chứng tỏ cung cấp cho triều đình, và họa tiết giống đồ gốm xuất khẩu tìm thấy ở Philippines và Indonesia. Theo sử liệu Hán Nôm, nghề mai một cuối thế kỷ XVIII vì cạn đất sét và sông Hồng đổi dòng; lò gốm được khôi phục từ cuối những năm 1970. Bảo tàng Gốm cộng đồng Kim Lan lập năm 2012, được mô tả là bảo tàng làng nghề cấp xã đầu tiên ở Việt Nam, với hàng trăm hiện vật do dân hiến tặng. Câu lạc bộ Nghệ nhân Kim Lan có 35 thành viên, do Nguyễn Chí Phương đứng đầu, nghiên cứu phục dựng các men cổ như ngọc, nâu và men tràm, thử nghiệm lò nung xanh, đào tạo người trẻ và hướng dẫn khách tham quan, học sinh. Nghệ nhân ưu tú Đào Việt Bình, Chủ tịch Hội Gốm Kim Lan, cho biết mối lo chính là truyền nghề cho thế hệ trẻ; thành phố và xã đã có chính sách hỗ trợ làng.